Laatst bijgewerkt: 11 januari 2018
P. afk. parrain, doopheffer, peter, doopvader
P afk. père, vader, ook vaak doopheffer / Peter
p, pp, afk. par, parentes, ouders
p. afk. pagina, bladzijde
p. afk. pupur, pourpre, heraldiekkleur, kleur paars, aangegeven door een linker –schuinlijnen
p. afk. blz., bladzijde
pa afk. postérité adultérine, nageslacht-, nazaten uit echtbreuk, overspel geboren
paaiement kleingeld
paal heraldiekteken, strook begrenst door twee lijnen
paap in de middeleeuwen de naam voor priester
paaps rooms
paardemeester dierenarts speciaal voor paarden
paardetuisser paardenkoper
paartje inhoudsmaat bier, wijn. 1 paartje = 2 pint = ca 1,2 ltr
pace in vrede
pachdach betaaldag
pacht belasting
pachtbrake, -braecke verbreking van het pachtcontract, - huurcontract
pachtbrief pachtakte
pachtgoet onroerend goed in pacht gegeven
pachthof hoeve, hof in pacht gegeven
pachthuus, kleine boerderij, huis in pacht gegeven
pacta dotalia huwelijkscontract
pade peet, doopvader
padeken paadje, weggetje
paeco omroeper van het gemeentebestuur, heraut, gerechtsbode
pædictum, praedictus, -a voornoemd
paegnans zwanger
pael grenspaal
paelder beambte die de grens van een gebied aangeeft
paelgenoot buurman
paelstede plaats waar grenspaal staat
paerdoen kwijtschelden
paeremakere mandenmaker
paersscaerlaken paarsroodscharlaken
paert deel
paertcoen verdeling van nagelaten goederen
paertshoeve (on)kruid, klein hoefblad, goed geneesmiddel tegen zwerende clapporen
paetkin paadje
paeyemeester stadsontvanger
paeyen betalen
pagadoor betaalmeester
pagamentum betaalmiddel, betaling
pagimagister (dorps -) burgemeester
pagulus gehucht
pagus dorp
pain céleste heilig sacrament
pair engels edelman de naam is ontstaan, doordat volgens middeleeuws rechtsbegrip niemand geoordeeld kon worden dan door zijn "pairs" dus zijns gelijke
pairess de vrouw van een pair
pairschap rechten en waardigheid van een groot leen, met invloed, stond vlak onder de kroon
paleisteren polijsten
palen afbakenen, afpalen, de grenzen aangeven
paleografie kennis van het oude schrift
palestermacher schietboogmaker
paleye, polleye katrol
palimpsest een perkament -handschrift, waarop veelal uit zuinigheid, over de onleesbaar gemaakte eerste tekst een andere geschreven is. Langs chemische weg gelukt het vaak de oorspronkelijke, soms waardevolle tekst, weer leesbaar te maken
palissaden heraldiekteken, brede aan de bovenzijde gescherpte palen
palloerlaken laken voor het maken van banieren
palm lengte maat, kleine palm = 3 cm, grote palm = 9,6 cm, na 1820 is de palm 10 cm
palmarum palmzondag, de zondag voor Pasen
palmslach = coopslach slag met de vlakke hand, de handslag waarmede een koop wordt bekrachtigd
paltsgraaf gedelegeerde van de keizer en paus
panchiser ontvanger van de panchys
panchys, pancys heerlijk recht op het brouwen van bier
pand laten varen voor de cijns, van een pand afzien, hem verlaten omdat hij meer kost dan hij opbrengen kan
pandbrief schuldbekentenis
pandemarckt marktplaats waar in beslaggenomen (onroerende)goederen openbaar werden verkocht
panden beslag, leggen op gijzelen
pandene panden gerechtelijke handeling
pandere hij die beslag legt
pandijnghe bij gerechtelijke verkoop, beslag wegens schulden, op een onroerend goed
paneel stuk doek onder het zadel om de rug van het paard te beschermen
panetarius bakker
panhuus brouwerij
panhuushuus pand waarin de brouwerij gevestigd is
panifex bakker, broodbakker
pannarius lakenwever
pannicida kleermaker
pannifex, pannitextor lakenwever
pannitonsor laken - droogscheerder
pansier maliënkolder
pantinenmacher klompenmaker
pantopola groothandelaar
papa priester
papalis pauselijk
papencruud paardebloem
papenkelder wijnhandel van geestelijken
papenkint kind van een priester
papist rooms katholiek
papisterie door een rooms-katholieke priester getrouwd
pappenheimer beerputleger
papulis van de mazelen, door de mazelen
papyrifex papiermaker, papierfabrikant
par. afk. parentes ouders
paradeiser tuinman
paradiskin kleine hoogkamer
parage verwantschap
parage (een tellen) de graad van verwantschap met iemand uitrekenen
paralysis verlamming
paranimf bruidsleider, die de bruid op de bruiloftsdag terzijde staat
parant ou allié aanverwant, bloedverwant
parant bloedverwant, familielid
paranté verwantschap
Parasceve Goede Vrijdag
parausbrief brief met aankondiging van openbare verkoping bij opbod
par-devant nous zijn voor ons
pardoen vergiffenis, vergeving, aflaat
pareerhabijt ambtsgewaad
parens ouder, vader
parentagie verwantschap
parentatio lijk plechtigheid, herdenking van een dode
parenteel staat waarin alle mannelijke en vrouwelijke nazaten vermeld staan
parentela, parenté verwantschap
parentelae van de familie
parentelus ouderlijk
parentes ouders
parentis van de vader, van de ouder
parisijs volgens de reken - en munteenheden van Parijs
pariter te gelijkertijd, op gelijke wijze, evenzeer
parlement ruzie, woorden
parmentierwerk zeer fijn naaiwerk
parochia parochie
parochianus parochiaan, lid van een kerkelijke gemeente
parochus pastoor, geestelijke
parrain, doopheffer, peter, doopvader
parricidium vadermoord
pars deel
parsoen pastoor die de werkzaamheden door een ander laat doen uitvoeren
parthie partij, (hoeveelheid)
partij advers tegenpartij
partim deels, gedeeltelijk
partitionair meedelend in de opbrengst
partu tijdens de bevalling
partus bevalling, pas geboren kind
parukemaker pruikenmaker
parvula klein meisje
parvules kleine jongen, kind
parvus, parvulus klein, heel klein kind
paryrificis van de papier fabrikant
pas lengtemaat, 1 pas = 2,5 voet, pas wordt ook als gemene pas, schrede en tree omschreven, landmeterpas, -tree = 2 gemene pas = 5 voet
pascha (pasca) Pasen
pascha clausum zondag na Pasen
pascha floridum (florum) Palmzondag
pascha passionis 2e zondag voor Pasen
pascha rosarum Pinksteren
paskwil smaadschrift, anoniem schotschrift
passatus postea later gepasseerd
passementwercker bies aanbrenger bij meubels en kleding
passeringhe gerechtelijke akte
passio dominica goede vrijdag
passionstag (dominica passionis) 2e zondag voor Pasen
pasteiken gebakje
pastellator pannenmaker
pastillifex apotheker
pastor herder, pastoor
pastor bonus 2e zondag na Pasen
pastor loci pastoor van deze plaats
pastor primarius deken
pastoriekoren tienden, geheven ten behoeve van het pastoriefonds over bepaalde landerijen
pastorietienden vaste rente welke geheven werd ten behoeve van het pastoriefonds over bepaalde landerijen
patakon, patagon, patacon betaalmiddel, zilveren munt, waarde ca 48 stuivers
patater aardappel
patent inkwartieringsbevel
pater denominatus aangegeven of genoemde vader
pater ignoratus onbekende vader
pater patris grootvader langs vaders zijde, vader van vader
pater praevignus spondae stiefvader van de bruid
pater sine nomine ongenoemde vader
pater spondae vader van de bruid
pater sponsi vader van de bruidegom
pater suppositus vermoedelijke vader
pater, -tris vader
paterinus peet, peetvader, doopvader
paternitas vaderschap,
paternoster rozenkrans
paternosterer rozenkransmaker
paternus van vaderszijde
paternus vaderlijk
patibulum kruis, galg
patijn houten schoeisel
patr. afk. patrini, paterni, peter en meter
patraster stiefvader
patre absente bij afwezigheid van de vader
patrem designare recusavit weigerde de vader te noemen
patrem nominavit als vader noemde
patrem vader
patres voorouders
patria land, vaderland, geboorteland (stad)
patria caesarea, patria imperialis land behorend tot de keizer
patrima minderjarige dochter (waarvan de vader nog leeft)
patrimus minderjarige zoon (waarvan de vader nog leeft)
patrina doop hefster, doopmoeder, meter
patrini doop ouders, peter en meter
patrinus peter, doopheffer, doopvader
patris soror vaderszuster, tante
patris van de vader
patroniemen vadersnamen, bv. Jan pieterszoon, Catharien jacobsdoghter
patronymicum vadersnaam
patrueles neven,en nichten in de tweede graad, waarvan de beide grootvaders broeders zijn
patrueles volle neven, volle nichten, waarvan de vaders broers zijn
patruelis neef, zoon van een broer
patruus oom van vaderszijde
patruus magnus oud - grootoom
patruus major achter -oudoom, achter -grootoom
patruus maximus betovergrootoom, betoveroudoom
pattakons, patagons betaalmiddel, meestal met de vermelding Brabant Maastrichter cours. de Brabantse patagons een zilveren munt met een waarde van 48 stuvers (wisselkoers Maastricht)
pauper arm
paupercula arm vrouwtje
pauperculus arm mannetje
paur boer
pave straatweg
paveersele plaveisel
paveersteen vloersteen
paveertichel vloertegel
paveren bestraten, betegelen
pax vrede
paydach betaaldag
pd afk. pro deo, gratis, zonder betaling
peciam terre emit een stuk grond kopen
pecias terre stukken grond
pecora vee, koeien, kalveren
pectorali morbo door een borstkwaal
pecunia geld
pecus vee
pedagium tol
pedeken paadje
pedes voetganger voetknecht
pedestaf, pede, peede met ijzer beslagen stok
pedestantelijk, stante pede op staande voet
pedisequa dienstbode, kamermeisje
peditis van de voetganger
peerdeken kleine munt
peerdenkerkhof ongewijde begraafplaats, vaak het galgenveld
peeter (gouden) betaalmiddel, gouden munt ca 1360 -1480
peilscael peilschaal
pekneus kleine erker uitbouw boven de poort met gaten in de vloer om pek te laten vallen op aanvallers
pelle doodskleed, lijkkleed, doodslaken
pelle schandpaal
pellewever zijdewerver
pellex bijzit, concubine
pelliceum een soort pelzen borstrok
pellifex, pellio bontwerker, ook leerlooier
pellore wapenrok
pelse met bont gevoerd kledingstuk bepaaldelijk: een onderkleed, ook gedragen over het blote lichaam
pelsemakere bontwerker
peltier bontwerker
peluw kussen
pelvarius ketelmaker, bakkenmaker
pelvifex (metalen) schalen en schotel maker
pelzer bontwerker
penael decreet strafvordering
penael betrekking hebbende op straf
penden beslag, leggen op gijzelen
pene boete
penen straffen
penesticus opkoper
penewaren koopwaar met geringe waarde
penitentia berouw (= biecht)
penninckrente geldrente
penning gewicht, 1 penning = 1/240 of 1/270 pond ook als zilvergehalte bekend, 12 penning = 1000/1000 (zuiver zilver), 1 penning = 12 greinen
penning oppervlaktemaat, penning is synoniem voor vierkante koningsroede, = 1/240 pondemaat
penningen betaalmiddel, 12 penningen = 1 schelling
pensator ijkmeester
pensier,penschier iemand belast met het beheer
pensionaris rechtsgeleerd ambtenaar van een stad, vast bezoldigde rechtsgeleerde raadsman
pentecoste Pinksteren, de 50e dag na Pasen
pentionaris, pensionaris rechtsgeleerde ambtenaar
penultima de voorlaatste dag (van de maand)
per door
per duos dies aegrotavit hij was twee dagen lang ziek
per matriomonium subsequens ligitimatus door het huwelijk van zijn ouders alsnog gewettigd onwettig kind, afk. p.m.s.l.
per me door mij
per procuratie perquisitie gerechtelijk onderzoek, nasporing, huiszoeking
per procurationem door (of bij) volmacht,
perceelplan kadasterplan, perceelkaart, kadasterkaart
perckmeister mijnbouwmeester
peregrinus pelgrim, vreemdeling, van elders afkomstig
peremptoir onherroepelijk, laatste uitstel
perhonestus weledele
periculeuse gevaarlijke
periculosus gevaarlijks
periculum mortis stervensgevaar
peripneumonia longontsteking
peritus ervaren
perlen parels
permissie verlof, toestemming
permittieren toestaan, toelaten
perscruteren nazoeken, doorzoeken
persemtafel bank van lening
persevant leerling-heraut
persijn peterselie
persisteren op iets blijven staan, volharden, staand houden, bevestiging van een vorige verklaring ten overstaan van het gerecht
persona pastoor, een persoon
personne titrée iemand van adel, iemand met een titel, voornaam persoon
persoonsleen een leen waarvoor de leenman zweerde om zijn heer tegen iedereen en met al zijn goederen te verdedigen
persuaderen aanraden, overreden, overhalen, doen geloven
persuatie van ymand(sonder) (zonder) dwang van iemand
perykel gevaar
peste aan de pest
pestilentii de pest
pestroede, roode roede staf die de pestlijder moest dragen als herkenningsteken
petmolen molen om water uit put op te pompen, meestal voorkomend in weilanden
petter peet
pf afk. procureur fiscal, procureur voor de belastingen
pfaider hemdenmaker
pfeifer fluitist
pfettenhauer bouwvakker, timmerman
pfister bakker
pfragner handelaar
pharmacopola apotheker, handelaar in zalven
phillippuspenninck betaalmunt, 1penninck = 15 stuivers
phlebotomarius aderlater
phrenesis krankzinnigheid
phs Phillips
phthisicus teringlijder
phtisis tering
piæ memoriæ zaliger gedachtenis
pichure maailoon
pickerie dakstro, dekstro
picoreie strooptocht, het stropen
pictaciarius hersteller, schoenlapper
pictor schilder, kunstschilder
pietas vroomheid gehoorzaamheid
pietemaent september
pietersdach 22 februari
pijlwicht weegschaal
pijncamer, pinecamer folterkamer
pijnder arbeider, zakkendrager
pijnre beul
pijp inhoudsmaat voor wijnolie en natte waren, 1 pijp heeft overal een eigen inhoudmaat
pijpegael, pipegael kruiwagen
pijpkan tinnen kan
pijzel kleerkast
pike lans
pilae memoriae zaliger gedachtenis
pilearius, pileo hoedenmaker
pille, pil geestelijke zoon of dochter, petekind, doopkind
pillegave doopgeschenk
pilleren, pillerie plunderen, stelen
pilorisatie veroordeling tot de schandpaal
pilotingaren garen van plootwol, wol die van de vacht is af gestoken
pilter bontwerker, huiden bewerker
pinakel siertorentje
pincerna inschenker van de drank
pinecamer folterkamer
pineel tinne of trans van een gebouw
pineweke week voor Pasen, de Goede week voor Pasen
pinkrnscoe schoen van kalfsleer
pint inhoudsmaat voor graan en droge waren, 1pint =1/35 schepel, maar ook gezien =1/2 kan en 1/128 zak
pint inhoudsmaat, 1 pint = 2 stoop= 4 mutsjes = ca. 0,6 ltr, ook gezien 1/4 stoop
pipere fluitspeler
pirmeider perkament bewerker
piscator visser
piscina viswater
pistor bakker
pistrix bakkersvrouw
pius vroom, trouw
pl, pluv afk. pluviôse, maand van de regens
placcaet plakkaat, publicatie
placide vreedzaam
placke betaalmiddel van geringe waarde
plade uitstekende punt van het dak
pladermolen klappermolen, de wieken maken een klapper geluid
plaisirs de la chair vleselijke geneugten
plastes beeldhouwer
plate stalen uitrustingsstukken die boven de halsberg werden gedragen
platea straat, steeg
platijnen,plattijnen klompen of pantoffels, houten schoenen
platijnhout hout waarvan klompen worden gemaakt
pleb. afk.plebanus, pastoor, geestelijke
plebanus pastoor
plecker stucadoor
pleie martelwerktuig, verdachte werd uitgerekt met dit apparaat
pleinlijk volkomen
pleuritide wegens pleuritis, borstvliesontsteking
pligten plichten
ploech ploeg
ploech(h)arnasch onderdeel van een ploeg
ploechghehinghe beploegbaar akkerland
ploechrecht recht van de afgaande pachter op een deel van de oogst
ploechwinne akkerbouw
ploeger landbouwer, boer
plogemeker boer, ploeger
plogge houten nagel
plombete knots, met lood gevuld slagwapen
plompe baksteen, afm. 7x3x2 duim
plonderije afgedankte rommel, oude kleren, vuilnis
plonderinghe kleine huisraad
ploten het vruchtgebruik hebben
ploter leerlooier
plouch ploeg
pluderoien twisten
pluisen oude kleren
pluisteren beroven, plunderen
plukken beroven
plumbarius tinnegieter
plures ahi, plurimi ahi veel anderen
plures alii, plurimi alii veel anderen
plurimi zeer veel anderen
plurimum reverendus zeer eerwaarde
pluvia regen
pluviôse januari
p.m. afk. post meridiem, na de middag
p.m. afk. pro memoria, ter herinnering
p.m.s.l. afk. per matriomonium subsequens ligitimatus, door het huwelijk van zijn ouders alsnog gewettigd onwettig kind
pntie afk. presentie, aanwezig
poederpere peervormige strooibus
poelagier, pollagier poelier, verkoper van geslacht gevogelte
poen, poena boete, straf, pijn
poepen afkomstig van büben, Duits voor (jongen)
poepen hannekemaaiers
poerbus specerijen (strooi)bus
poest stalvoor koeien met melkschuur
poeta dichter
poète courtisan hofdichter
poete hoer, prostituee
poilledeine kalkoen
poinctijnghe berekend de belastingdeel van ieder die men verschuldigd was aan de vorst
poingnaert korte puntige dolk, ponjaard
pointer zetter der belastingen
pointwerk klein karweitje
poirter poorter
poit betaalmiddel, kleine munt uit ca 1615
pokhuis ziekenhuis voor lijders aan syfilis
pokken syfilislijder, besmettelijke ziekte
pokmok scheldwoord voor een door syfilis verminkt persoon
pol hoerenloper, bezoeker van bordeel
polentarius brouwerijknecht
police bestuur, regering
politieke resolutie (bij) bij besluit van het stadsbestuur
polleie, pleie martelwerktuig, verdachte werd uitgerekt met dit apparaat
polleye katrol
pollinctor doodgraver
pomarius groentehandelaar, fruithandelaar
pome soort appel, deze droeg men bij zich tijdens bezoek aan besmette persoon
pomeridianam na de middag
pomeridianus namiddags
pomme de terre aardappel
pomp afsluitbare duiker
pompa funebris begrafenisstoet
pond (medicinale) gewichtsmaat, 1 pond = 12 ons
pond (oude ) gewichtsmaat, 32 pond = 13 kg, 1 pond = 406 gram, 0,437 voor boter
pond Vlaams betaalmiddel, in 1700,1 pond = één gulden
pond betaalmiddel, 1 pond = 20 schellingen, sous, 1 pond = 240 penningen, derniers (d)
pond gewichtsmaat, 1 pond = 16 ons, = 430-494 gram
pondelmaker kopersmid
pondemaat , pond, pinsoen Friese landmaat,
1 pondemaat = 240 vierkante koningsroeden, in 1812 is de pondmaat vastgesteld op 0,3674 ha
ponjaard korte puntige dolk
ponsoen graveer - of etsnaald
pontifex bisschop
pooi pui
pook, poke wolmaat voor handel in engelse wol, 1 pook = 1/3 scarpelier
poortclocke grootte bel boven de stadspoorten
poortdinge gerechtzitting op vaste tijden, meest drie - of viermaal in het jaar
poorterbrief, porterbrief een door de overheid aan een poorter uitgereikte verklaring, dat hij burger is
poortergelt, poitergelt een soort belasting om zijn poorterschap te behouden
poorters inwoners van een stad, iemand die binnen de stadspoorten woont
poorterscamer gevangenis voor poorters, maar ook de woning van een poorter
poorterschap toestand van stedeling, rechten en verplichtingen van een burger, burgerrecht
poorterskint kind van een poorter
poortersneringe nering die in de steden alleen aan burgers is vergund
pop stroprop voor het dichten van gaten onder de pannen tegen stuifsneeuw
popinarius gaarkeuken
popinarius verkoper van gekookt en gebraden vlees
populus 2e week van de advent
por afk. prior
porponte, porpointe wambuis dat de krijgslieden onder de halsberg droegen
post na, sedert, nadat
post alium na de andere, na het andere
post denuntiationem ternalem na de drie roepen
post hominum memoriam sinds mensenheugenis
post meridiem na de middag
post partum na de bevalling
post prandium na de middag
post sciptium naschrift
post susceptum baptismum na het ontvangen van het doopsel
post trinam proclamationem na de drie huwelijksafkondigingen
post(h)umus, post(h)uma postuum, geboren na de dood van de vader
postea naderhand
postea naderhand
posteri nakomelingen
posteritas nakomelingschap
posterus later
postmeridianus namiddags
postquam nadat
postridie daags daarop, op de volgende dag
pot inhoudsmaat vloeistoffen = ca 1,5 ltr
potens facere handelsbevoegd
pothuis halfbovengrondse uitbouw boven een kelder
potje inhoudsmaat, 1 potje = ca 1/16 kan
p.p. afk. parentes, ouders
practicus medicus
prädikat kenteken, bv (Von) bij Duitse adel
præ, pre voor
præ. afk.praeceptor schoolmeester, onderwijzer
præceptor schoolmeester, onderwijzer
præco omroeper
præcox partus te vroeg geboren
præcursor Christi Johannes de doper
prædio gisteren
præfectus beheerder, voogd
præfectus voogd
prægnans zwanger
præmissis proclamationibus na de roepen, na de huwelijks -afkondigingen
præmissis tribus bannis na de roepen, na de 3 huwelijks -afkondigingen
praemittendis nadat gezegd was, wat gezegd moest worden
præmunitus voorzien van
prænobilis edele, edel
præenobilis domina weledele vrouwe
praenobilis dominus weledele heer
præpositus geestelijk een rang lager dan abt
præsens -ntis aanwezig, tegenwoordig
præsentes, praesentie in aanwezigheid van
præsentibus (ut) testibus in de aanwezigheid der getuigen
præsentibus in aanwezigheid van
præses voorzitter
præsidiarius behorend tot het garnizoen
præstes leider
praet, preet weide
praetendens aanstaande (echtgenoot)
praetendentis van de aanstaande (echtgenoot)
præter uitgezonderd, min , wegens, behalve
prætor, pretor schout, burgemeester, beheerder, voorzitter
prætorium stadhuis
prævia dispensatione na het verkrijgen van de dispensatie
prævie tevoren
præviis sponsabilus et tribus bannis voorafgegaan door ondertrouw en door de 3 huwelijksafkondigingen
præviis tribus bannis voorafgegaan door de 3 huwelijks -afkondigingen
prævius voorafgaand
prævus tribus bannis na de drie roepen
prairial mei
prati, prata wei, weide, weiland, weiden
praxator brouwer
pre voor
prebende recht op proviand, mondkost, ook op rente
prebere aanbieden
precarium belasting
precedens voorafgaande
precedente met het voorafgaande
precium de prijs, de waarde
preco omroeper
preet weide
pré-gelt soldij
preintimare opzeggen, van te voren aankondigen
prejudiceren veroordelen
prelaet abt
prelecture voorlezing
premier témoin eerste getuige
premier eerste
premium pudicitiae kransgeld
prepositus proost
presbyter ouderling, priester
presbyteriaal beginsel beginsel dat de kerk wordt bestuurd door de kerkelijke vergadering
presbyterium college van ouderlingen
prescriberen voorschrijven
presdicte voornoemde
presentia aanwezigheid, deze akte
presentibus testibus in aanwezigheid van de getuigen
presentie van (ter) in aanwezigheid van
presser drukker
prestito juramente solemni naar behoren de eed afgelegd
presumeren vermoeden, aannemen, ervan uitgaan
pretendieren beweren, voorwerpen, aanspraak maken op
pretenselick zogenaamd,
pretentie aanspraak
pretium, precium de prijs, de waarde
pretor burgemeester, provoost
pridie daags (er) voor, gisteren
pridie nata de dag er voor
priem de tijd tussen 5 en 9 uur 's morgens
priestrage pastorie
prijs boecken waarin de zetters de 'prijzijen' (schattingen) van landerijen optekenden
prijsers schatter
prijsie schatting
prikskenbroot klein broodje, voor een prikje gekocht
prima de eerste dag (van de maand)
prima hora de eerste uren na zonsopgang, hebben vooral de belangstelling in de kloosters
prima noctis één uur ’s nachts
primo ten eerste, aanvankelijk
primogenitura eerstgeboorterecht
primogenitus eerstgeboren
primogenituur eerst geboorterecht: voorrang van kinderen uit een eerste huwelijk
primus eerste, voorste
princeps prins
princken loeren
prinsdach dag waarop de prins in de rederijkerskamer een dicht wedstrijd uitschreef
priore anno het jaar tevoren
prisen schatten, taxeren, waard achten,
priseren, priser schatter
prisie, prisering, prisieringe schatting, taxatie, vooral om te weten of daarmee een schuld of belasting kan worden betaald
privaat toilet, ook gemak genoemd
privigna stiefdochter
privignus stiefzoon, een uit een eerder huwelijk van de moeder geboren zoon, van een andere vader dus
privilege een bijzonder recht of vrijheid welk de landsheer verleende aan zijn leenmannen steden etc.
priwelesiën privileges
pro voor, ten behoeve van, in plaats van
pro animae suae refrigerio tot verkwikking van zijn ziel
pro deo gratis (om Gods wil)
pro expensis litis t.b.v. de kosten van...
pro iuribus pastoris voor pastoorsrechten
pro memoria ter herinnering
pro pe dicht bij
pro qua, pro quo in wiens plaats, voor wie
pro quibus absentibus  suppleverunt die bij hun afwezigheid vervangen werden door
pro quo absente supplevit die bij zijn afwezigheid vervangen werd door
pro re nata naar de aard van de zaak
pro se et suis voor hem en de zijnen
pro tempore voor de tijd van
pro ut dat scripto zoals/opdat het schriftelijk gegeven is
proamita zuster van overgrootvader
proavia overgrootmoeder
proavitus van de voorouders geërfd
proavunculus broer van een overgrootmoeder
proavus overgrootvader
proband eerste persoon in een genealogie -overzicht
probator muntkeurmeester
probatum est het is proefondervindelijk goed gebleken
proc. afk. procurator volmachthouder, plaatsvervanger, advocaat, woordvoeder
procarius varkenshoeder
procedeerde uuyt voortkwam uit, gevolg was van
procederen voortgaan
proche voisin du defunt naaste buur van de overledene
prochiepaep, parochipaep parochiepriester
prochischoole school behorend tot de parochie of kerspel
proclamatio, -ionis afkondiging
procreare verwekken, in het leven roepen, voortbrengen
procreatores ouders
procul, procula ver
proculatorium volmacht
procuratie ad lites volmacht bij geschillen
procuratie ad negotia schriftelijke volmacht om zaken af te handelen
procuratie apud acta algemene volmacht om zaken af te handelen
procuratio, -ionis machtiging
procurator -reur volmachthouder, plaatsvervanger, advocaat, woordvoeder
procuvata voortgekomen,
prodigus verkwister (goederen zijn door het gerecht ontnomen)
prodogi goederen van iemand die onder curatele is geplaatst vanwege verkwisting
proefmeester ambtenaar door de gilden aangesteld tot het examineren van hen, die als lid willen worden opgenomen
proefpredicatie voorbereidingspreek, voorafgaande aan de viering van het heilig avondmaal
profesto (in) de dag voor het feest
profossionis suae van beroep
progener vader van de afstammeling
progenerare verwekker
progenetrix stammoeder
progenies nageslacht, afstammeling
progenitor stamvader
progenitus nageslacht, zoon, afstammeling
prolandus de te ondervragen persoon
proles nakomeling, afstammeling, ook gezien als onecht kind
proles illegitima onwettig kind, bastaard
proles naturalis wettig kind
proles spuria onwettig kind, bastaard
proles kinderen
proles, -is kind, nakomeling
promatertera zuster van de overgrootmoeder
promeridianus in de voormiddag
promocondus keldermeester
promulgatio afkondiging van een huwelijk
promus keukenmeester
pronepos achterkleinzoon, achterneef
proneptis achterkleindochter, achternicht
prononceren uitspraak doen van vonnis, bekendmaken
pronuntiatie uitspraak
pronuros vrouw van een kleinzoon
proosdij woonhuis van de proost
propago nageslacht
propatruus broer van de overgrootvader
propia persona in eigen persoon
propinquitas verwantschap
propinquus verwant
proposten uiteenzetting, voorstelling van zaken
proprietarius, propriétaire eigenaar
propriété eigendom
propter wegens
proquibus voor wie
pro quibus absentibus suppleverunt die bij hun afwezigheid vervangen werden door
proreta kapitein
prorogieren verdagen, verlengen, verschuiven
prosapia verwantschap, geslacht
protavus bet -overgrootvader
protestatie protest, tegenspraak
protestieren protesteren, tegenspreken
prout inde selve (ibidem) zoals in de zelfde
prout numero onder nummer....
provintie provincie
provisie (bij) voorlopig, bij voorlopige voorziening
provisionele voorlopige
provisor puerorum voogd
provisoren voogden
provisus voorzien van (de sacrament van de stervenden)
provoceren in hoger beroep gaan
provoost gerechtelijk ambtenaar, zoals ambtman en baljuw ook gevonden opzichter van orde en tucht in een legerplaats
provoost militaire gevangenis, (onder streng arrest)
proxeneta tussenhandelaar
proximo die de volgende dag
prurietschap ontucht plegen
pryculeus, periculeus gevaarlijk
p.s. afk. post scriptum, naschrift
psaligraphie de kunst om figuren uit papier te knippen
p.t afk. pro tempore, voor de tijd van
pubertas huwbaar
publi publiek (bij notaris vermeld)
puchveler perkamentbewerker
puckel van wilgentenen gevlochten visfuik
puella publica prostituée
puella pudica eerbare jonkvrouw
puella meisje
puellula, puella klein meisje
puer kind, knaap
puera meisje
pueri kinderen
puerinus kind, knaap
puerperia, puerpera kraamvrouw
puerperis tijdens de bevalling
puerperium bevalling, kraambed
puerulus baby
pugna veldslag
pullemaat inhoudsmaat, 1 pullemaat = 1/120 ton = 1,4 ltr. ook bekend als kroes
pulveren fijnstampen
pumeel sierknop
punt lengtemaat, 1 punt = 1/12 rijnlandse lijn =0,18 mm, na 1820 = 1,1 mm
puntdeuren sluisdeuren
pupa, pupula klein meisje
pupil wees, pleegkind
pupill halve wees, moederloos, pleegzoon
pupillus moederloos, wees van moederszijde
pupus, pupulus kleine jongen
purge zuivering
Purificatio Maria Lichtmis, 2 februari
purpur heraldiekteken, kleur, aangegeven door lijnarcering van linker schuinlijnen
pusio kleine jongen
pustulae puisten
putaker putemmer
puteus gat, put
putgalge houten paal naast waterput met V vork aan bovenzijde, waarin stok om water op te halen
putimo orto dadelijk na de geboorte
pütner kuiper
puutbeitel puntijzer om kleine gaten in natuursteen te maken
pynkelder folterkelder
pynychbanck pijnbank