Laatst bijgewerkt: 19 september 2014
v. afk. vidimus wij hebben gezien, gelegaliseerd afschrift van een akte en oorkonde
vaag in goede toestand, maar ook leeg, onbeheerd woest, niet scherp
vaal dood
vaam, vadem lengtemaat, 1 vaam = ca 5 tot voet, bij de marine 6 rijnlandse voeten = 1,88 m1
vaar vrees, gevaar
vaats lomp, onbeschoft
vacat staat open is leeg, vacant
vacca koe
vaceren, vacerende openstaan, onbezet zijn, vacant
vadem, vaam lengtemaat, 2 gestrekte armen lang
vaderlykzyde van vaderszijde
vadius borg
vagabonderen zwerven, rondslenteren, door het land zwerven
vagabundus, vagus zwerver
vaganten rondzwervende mensen die voordroegen
vagantenliederen de dans -, liefdes - en drinkliederen van vaganten. de inhoud was vaak voorzien van kritische teksten
vage onbebouwd, braakliggend terrein
vaginarum wapen schede maker
valdag vervaldag
valde zeer
valderen afsluitbomen over de toegangswegen, hek
vale benaming voor een donkergeel paard
valend zijn waard
valideren geldig zijn, (rechts) geldig zijn, doen gelden
valkebec wapen, een soort hamer/strijdbijl
valletje kort gordijntje langs de schouwbalk
Vallis Vaals
valueren de waarde bepalen
valvarius huisbewaker, poortwachter,
van de hant gelegen is van huis gelegen is (in de zin te ver weg gelegen van het huis)
van door
vandel inhoudsmaat voor graan, 1 vandel = 1/4 lopen, ook 16 stedemaat
vangere stroper, jager
vani diverse
varentman zeeman
varing stier
various wegens pokken
varre stierkalf, jonge stier
varuweren de waarde bepalen
vascularius kuipen en tonnen maker
vassaelheer leenheer, feodale heer
vassaelhof leenhof
vassaellerije leengoed, rechtsgebied van een leenhof
vassal, vassallus, vassus vazal, hij die dient
vast ende stade vast, blijvend, definitief rechtsgeldig, onaanvechtbaar
vatzaad oppervlaktemaat, 1 vatzaad = 1/16 mudzaat
vausseur vazal
vavasserie achterleen
vazal vrijman, onder het gezag van een heer, hij was hem getrouwheid en gehoorzaamheid schuldig en met (raad) en (daad) (krijgsdienst met paard en soldaten) terzijde staan
Vd. afk. huw. akte, vader van de bruid
vd afk. vendémaire, maand van de wijnoogst
vector voerman, koetsier
vedova weduwe
vedovus weduwnaar
veem gezelschap
veerdere lasten overige lasten (kosten)
veerinc fokstier
veertigste penning, 40e penning, gewestelijke belasting over onroerend goed, ca. 2,5% van de koopsom
vegesimo twintigste
veiling bij opbod verkopen, in veiling brengen
vel of, ofwel
vel afk. alias, ook genoemd
veldscheerder barbier bij een leger, chirurgijn
veldweifel onderofficier
vellebijl houthakkersbijl
velt grondweefsel van lakenstof
venator jager
vend afk. vendémaire, maand van de wijnoogst
vent, afk. ventôse, maand van de winden
vendel troep militairen , 1 vendel = 175 personen
vendémiaire september
vendidit hij heeft verkocht
vendit (hij) verkoopt
venditor verkoper, handelaar, slijter
vendrich vaandrig
veneris dies vrijdag
veniam aetatis gunst ten aanzien van de leeftijd, meerderjarigheidsverklaring
venit hij komt, kwam
vensterie winkel met een etalage
venstrier winkelier
venteuze pompoen, waarmee men deed ader laten
ventôse februari
ventosen aderlaten met een venteuse (pompoen)
venuskwaal venerische ziekte
veraast verlokt
verbael scripto schriftelijk vastgelegd
verbatim et litteratim woord voor woord, letterlijk weergegeven
verbeten doodgebeten, verscheurd
verbeurte verbeurdverklaring
verbeyder gerechtigde op de troonopvolging
verblieren verwoorden
verchensinghe verpachting, overdragen in eigendom tegen een vaste pacht
verclaghen aanklagen, beschuldigen
vercnaghen zich beklagen
vercoft verkocht
vercontumachiert bij verstek veroordeelt
vercort soude sijn tekort zou komen
verdartelen ongeschikt gemaakt voor de krijgdienst
verdestrueert verwoest
verdomt vervloekt, verdomd
vere veerman, veerpont
vereeringe geschenk
verfrouwen verblijden
vergator vendumeester
verghaert bijeen
vergiën in recht verklaren
verhangenisse ophanging
verheffen officieel verklaren zich aan de formele vereisten van trouw aan de leenheer te zullen voldoen door de erfgenaam van een leen
verhengenisse toelaten, gedogen, verlof
verheyschende vereisend
verhoeren vernemen, maar ook: echtbreuk plegen
verhopen hopen
verhuert sall waerden verhuurt zal worden
vérificateur (des pois et  mesures) ijkmeester (van de gewichten en maten)
verificieren met bewijzen staven, bekrachtigen
verkoepen verkopen
verkogt verkocht
verkuisen mooi maken, tooien
verkündigen ontbieden, oproepen, de huwelijksgeboden afkondigen
verkündigung oproeping
verlacht voorgeschoten
verlaeghijnghe ruilen
verlemen beschadigen, verminken
verlij betalingsbelofte, schuldbekentenis
verlijden het passeren van een akte
verlijen belenen
verly passeren van een akte
vermaninge terechtwijziging
vermeet beweert
vermenen menen van oordeel zijn
vermeten durven beweren, zich beroemen op, in rechte iets beweren
vermoegen vermogen, beste kunnen
vermuege wegens
vernufteling ingenieur, genie, geleerde
vero waarachtig, echter, wettig, waarlijk
verobligeren verbinden, borgstellen
verolmt vergaan
verponding grondbelasting
verpoyen verdrinken, in de zin van tijd verdrijven met drinken
verschenen vervaldatum
verschrijvinge oproeping
versen(in) vers geheugen hebben, nog goed kunnen herinneren
versien voorzien
verso achterzijde, op de achterkant van het blad
versoeckende verzoekt
verspertinus van de avond
verstaan ondervraagd
versteeck verstek
versteecke oft defalte verstek
versterf door erfenis in eigendom verkrijgen
verstoelen het regelen van de onderhoudsplicht aan de dijken
versus naar, tegen
verte (aan onderzijde blad) keer blad om
vertegen afzien van
verthijen afstand doen
vertichten in rechte afstanddoen van iets
vertiën in rechte afstanddoen van iets
vertieren overgaan in andere handen
vertroncen na de dood van de eigenaar naar een andere tak of familie over gegaan
vertweefelijnghe overhalen door belofte of geld
verus waar, echt, authentiek
verveerdigt gereedgemaakt
vervollen aanvullen
verwaten geëxcommuniceerd, in de ban gedaan
verweerder gedaagde
verwerdere gedaagde, verweerder
verweren van ontslaan
verwerker werkgever, .geefster
verzogt verzocht
vesper oorspronkelijk avond, de voorlaatste kloosterlijke gebedstijd, in oorsprong vlak voor zonsondergang, later vanaf 1300 omstreeks 3 uur 's middags
vesperi 's avonds
vespertinam na de vesper, 's avonds
vespertinus tot de avond behorend
vespillo doodgraver, lijkdrager
veste verdedigingswerk, bolwerk
vestiarius, vestiflex kleermaker
veteramentarius opkoper
vétérinaire pour les vaches dierenarts (voor de koeien)
vethuus stal voor de opslag van stalmest
vetmannetje betaalmiddel, kleine Keulse munt, genoemd naar de er op afgebeelde vette monnikfiguur
vetramentarius aerarius ketellapper
vetschoen vetleren schoen
vette mest, bemesten
vetter kind van oom of tante
vetterhuys leerlooiershuis
vettik veldsla
vetula oude, bejaarde vrouw
vetulus oude, bejaarde man
vetus oud, bejaard
veuf weduwnaar
veuve weduwe
vexillarius, vexillifer vaandeldrager
vezum luier
vf afk. veuf, weduwnaar
Vg. afk. huw.akte, vader van de bruidegom
vi krachtens
vi rubri sigilii uit kracht van het rode zegel
vi rubris sigilli door de kracht van het rode zegel
viaticum reisgeld = laatste Oliesel, avondmaal
vicarius pastoor
vice pastore plaatsvervanger van de pastoor
vice verca omgekeerd
vice in plaats van
vicecomitissa burggravin
vicecurei pastoor
vicedecurio onder-korporaal
vicenarius twintigste
vicesimo op de twintigste
vicesimus twintigste
vicie ondeugd, slechte gewoonten
vicies twintigmaal
vicinus aangrenzend, buurman
vicinus, vicino buur, buurman
vico in het gehucht, op straat
vicomte, vicecomes burggraaf
vicus wijk, buurt, gehucht, straat
vid. afk vide, zie
vide zie
videlicet namelijk, te weten
vidibatur hij scheen, hij leek
vidimus authentijcq gelegaliseerd afschrift van een akte en oorkonde door bevoegd persoon, meestal door hem gezegeld
vidimus wij hebben gezien, gelegaliseerd afschrift van een akte en oorkonde
vidit heeft dit gezien
vidua weduwe
vidualitium weduwgeld, lijftocht
viduam relinquens als weduwe achterlatende
viduatum tot weduwe/weduwnaar gemaakt
viduitas weduwe -/ weduwnaarstaat
vidus relicta nagelaten weduwe
viduum relinquens als weduwnaar achterlatende
viduus weduwnaar
viego, vieter kuiper
vier nonen vastentijd van Aswoensdag tot voor Invokavit (6e zondag voor Pasen)
vierbesienders brandweerman
vierbrant toorts, fakkel
vierde paert vierde deel
vierdepit soort turf
vierendeel jaers kwartaal
vierendelen inhoudsmaat voor graan = ca 11ltr.
vierkamer donderbus
vierkante roede oppervlaktemaat = 1/10 spint = 17 m2
vierman brandweerman, hield toezicht op het doven van de lichten en vuren na de avondklok
vierschaar rechtbank
viertel oude inhoudsmaat
vierthien veertien
viesebel onzichtbaar
vietor, vitor (manden)vlechter, tonnen en vaten maker
vigesimus twintigste
vigilarius waker
vigileeren toezien, waken
vigilia vigiliae 2 dagen voor Kerstmis, 23 december,
vigilia (zonder voorzetsel) de dag voor Kerstmis, 24 december,
viginti twintig
vigore rubri sigilii krachtens het rode zegel, (tegen betaling kon vrijstelling van de huwelijksafkondiging worden verkregen)
vijffmannen het vijffgericht, een stedelijk rechtscollege, bestaande uit vijf mannen
vijver wormziekte
villa boerderij, gehucht, pachtgoed
villae Romeinse boerderij, - hofstede
ville stad
villica pachtster
villicus (maior) pachter, dorpeling, landgoedbeheerder
vilt vrek, gierigaard
viminarus mandenmaker
vinctor kuiper
vingt twintig
vinitor wijnboer
vink penis, maar ook schooier, klaploper
violatio onteren,
violent gewelddadig, met geweld
violeren ontheiligen. ontwijden
vioolkens langhalzige flesjes
vir, -ris man, echtgenoot
virgina maagd, jonge dochter
virgo maagd, jonge dochter, ongehuwde vrouw, non
virgo honesta de eerbare jonkvrouw
virgulator bezemmaker, bezembinder
virguncula meisje
viri van de man, van de echtgenoot
viribus exhaustus uitgeput van krachten
viridium dies witte donderdag
virtuosus deugd vol
visben platte vismanden
visie inzage
visiker dokter, geneesheer
visis litteris reverendi gezien de brieven van de eerwaarde
visitatie onderzoek
visiteerder bezocht
visiteur inspecteur
visscherije visrechten
vistelator fluitspeler, speelman
visum repertum (schriftelijk) verslag van een onderzoek
vitam cum morte commutavit heeft het leven met de dood verwisseld
vitam cum morte conjuxit verbond het leven met de dood
vitr. afk. vitricus ouderling, ook genoemd als schoon -en stiefvader
vitriarius -riator glazenmaker
vitricus ouderling, ook genoemd als schoon -en stiefvader
vitrifactor, vitrifex glazenmaker, glasblazer
vitripictor glasschilder
vitsel twijgen, rijshout
vivadierer bezemmaker
vivens levend, in zijn onderhoud voorzien met
viverit in / tijdens (zijn) ( haar) leven
vivres mondvoorraad, levensmiddelen
vlasaard akker met vlas beteeld
vlaszaad lijnzaad
vleek vleugel
vleesbank pijnbank, executieplaats
vleeschelijke conversatie geslachtsgemeenschap
vleeschhouwer slager
vleeskleur heraldiekteken, kleur, natuurlijke huidkleur, weergave met korte verticale onderbroken streep arcering
vlegewerf dorsvloer
vlei geul in ondiep water
vlier moerasveen
vloghe duiventil
Vo. afk. huw. Akte, voogd van de ……
vocatur wordt genoemd
voeder groot wijnvat
voegen samenvoegen, bijvoegen
voer wagenvracht ofwel :zoveel als door één paard op een kar getrokken kan worden, hoeveelheden en gewichten verschillen
voerberuyrte voor genoemde
voerman man die een met paard of ossen bespannen wagen bestuurt
voerseyde voor genoemde
voervoght vervoegd bij
voet lengtemaat, 1 voet = 31,3 cm in elk deel van het land anders van lengte
voet oppervlakte maat, groot ca 0,09 ca, in elk deel van het land anders van oppervlak.
voetwerk enkelvoudig tafeldamast
vogellerije recht van vogelvangen
vogelvrijverklaarde banneling
vogelvrijverklaren verbannen
vogelvrijverklaring buiten bescherming van de wet verklaard en bloot gesteld aan ieders vervolging, verbannen, proscriptie
voirschreven voor genoemde
voirszeid voornoemde
voirtgaende verder gaand,
volbord toestemming, bewilliging, bij vonnis uitspraak
volbürtige geschwister kinderen die allen de zelfde vader en moeder hebben
volcheet volg -eed, de eed der eedhelpers of eedvolgers, waardoor de waarheid van de eed van de hoofdpersoon bevestigd wordt
volente Deo als God wil
volksballade verhalend gedicht in strofen vorm met veel herhalingen en sprongsgewijze verteltrant
volksst afk. volkstellingregisters
voltisierder kunstvechter
voluntaire condemnatie willige rechtspraak
vomitus het braken
vontghiften doopgeschenk
voocht, voogd zaakwaarnemer aangesteld door de (kerkelijk) autoriteiten om de macht uit te voeren over meestal minderjarigen, ook over de echtgenote, zij kon geen verplichtingen aangaan.
vooloegen inkepingen
voordane voorts, vervolgens
voorderinge bevordering
voordochter, voorzoon kinderen uit een vorig huwelijk ook kinderen voor het huwelijk verwekt
voorgeboorte kinderen uit het eerste huwelijk
voorlijf een bedrag in kontanten voor het gebruik van een weiland
voorling afstandsmaat, waarna het paard werd gekeerd bij het ploegen, na 55 roeden. afhankelijk van de roedemaat ca. 207 m,
voormaals voorheen
voormont (eerste) voogd, belast met de geldzaken
voorscreven voor genoemde
voorseide de genoemde..., voor genoemde
voorseit afk. voors voornoemd
voorstanders bestuurders
voortmeer voorts, vervolgens
voorvorderen voorouders, ambtsvoorgangers
vopiscus de overlevende tweeling
voreval pachtopbrengst, cijnsopbrengst
vorkinder stiefkinderen uit een vroeger huwelijk van een van de partners. Geen onwettige kinderen
vormer gebruiksaardewerk maker
vormundere voogd
vornoemde bovengenoemd, voornoemd, bovenvermeld
vorster deurwaarder ( in Brabant)
vota secunda tweede echtverbintenis
voti van de huwelijks/ verlovinggelofte, van de rechtelijke beslissing
votum gelofte
V.O.W. afk. zonder bekende Verblijf Of Woonplaats
vraemgoedt goederen die een kind heeft, zonder het van zijn ouders te hebben geërfd
vreisem, vreiseme cholera
vremde voogd (derde) voogd
vrij ende nivers meede belast vrij van lasten en plichten
vrij goed onroerend goed in volledig eigendom
vrij huysinge ende erf huis en erf vrij van huur
vrij te waren niet met verdere schulden te belasten
vrijen ende te waren, vrijen en de waren (te) vrijwaren, bij eigendomsoverdracht ervoor instaan dat de nieuwe eigenaar ook de werkelijke eigenaar is
vrijheid der stede stadsrecht
vrijkwartier rechter bovenhoek van een schild. In aanzicht van het schild dus linksboven
vrijleen een leen toebehorend aan een vrije niet edele persoon
vrijmetselaar natuursteenbewerker die vrij kon werken en geen lid van het gilde was
vrijnge, vrijinge vrijwaring
vroedwijf, vroemoer, vroemen in vruchtgebruik hebben
vroente, vroenten braak, onbebouwd terrein
vroevrouw vroedvrouw
vrome opbrengst, vruchten en inkomsten van een leen dat een leen te koop stond ter bester vromen (van drien) betekent dan: tegen de waarde van de beste opbrengst (uit drie jaren)
vrommer vrome
vroonen- en tiendevrij vrij van/onbelast met heerlijke rechten en tienden
vroonte herenland, domeingoed, onverdeelde gemeentegrond
vroupersoon vrouw
vrouwekracht verkrachting van een vrouw
vrouwen choor gedeelte van de kerk bestemd voor de vrouwen en hun kinderen
vrouwencunne vrouwelijk geslacht, verwanten der gehuwde vrouw
vrouwensmijter man die zijn vrouw slaat
vrouwgetimmer vrouwenlichaam
vruchtgebruik lijftocht, in het oude erfrecht is voorzien dat de weduwnaar of de weduwe het vruchtgebruik houdt van de eenmaal gemeenzaam bezeten huwelijksgoederen
vrunden vrienden, verwanten, familie
vruntlicker vriendelijk
vso. afk.verso achterzijde, op de achterkant van het blad
vt afk. ventôse, maand van de winden
vuilvrouwe witte vloed, vrouwen ziekte
vuister haard
vulgo in de volkstaal
vulgo quaesitus onwettig kind, buitenechtelijk kind, onecht
vullewijn tapwijn, ongebottelde wijn
vulnera Christi de dag na de lijkafname, de 2e vrijdag na Pinksteren
vurstere boswachter
vuurclocke avondklok, die de tijd aangaf om het vuur te doven
vve afk. veuve, weduwe